AUFKLÄRUNG

AUFKLÄRUNG (Kyk ook by: VERLIGTING) word vandag gebruik as aanduiding van die tipiese 18de-eeuse Europese denkklimaat en is gekenmerk deur rasionalisme* en empirisme*. In vele opsigte was die Verligtingsdenke ’n voortsetting van die opbloei van natuurwetenskap in die 17de eeu, en het dit voortgebou op die basis van denkers soos Descartes*, Locke* en Newton*. Die tipies rasionalistiese Verligtingsgees was anti-outoritêr, krities teenoor godsdiens en enige verwysing na die gesag van ’n “bo-natuurlike” openbaring. Die Verligting was nie net verantwoordelik vir nuwe denkwyses in filosofie, geskiedenis en wetenskap nie, maar ook vir die daarstelling van nuwe denkmodelle op ander terreine, insluitende die teologie*. Interessant genoeg verteenwoordig die sg “Skotse Verligting” ’n aanname van vele van die verligtingsideale binne ’n Christelike konteks. Met die uitsondering van Hume, was feitlik al die leiers van die invloedryke Skotse Verligting predikante.

As intellektuele beweging het die Verligting in Brittanje begin met die transformerende denke van F Bacon, T Hobbes en J Locke*. Gedurende die 18de eeu was Frankryk egter ’n belangrike sentrum vir Verligtingsdenke, veral onder die invloed van denkers soos Voltaire*, Montesquieu*, Diderot*, Condorcet. Ietwat later in Duitsland was die Aufkläring gekenmerk deur die denke van GW Leibniz, HS Reimarus, GE Lessing*, en die filosoof, Immanuel Kant*. Die tydperk van die Verligting was by uitstek bekend as die Tydperk van die Rede of Kritiese Denke en het gepaard gegaan met ’n openlike verwerping van tradisie en die gesag van tradisie. As sodanig het dit die grondslag gelê vir wat vandag bekend is as die modernisme*, asook kontemporêre postmodernisme* as ’n direkte reaksie op die modernisme. Kultureel kan die Verligting ook gesien word as een van die grootste keerpunte in die geskiedenis van die Weste en dit het direk bygedra tot die opbloei van wetenskap, die ontstaan van demokratiese state, ’n markekonomie, die begin van die moderne mediese wetenskap en basiese regte vir vroue en minderheidsgroepe.

 

Sidebar