CHRISTELIK-NASIONALE ONDERWYS

CHRISTELIK-NASIONALE ONDERWYS verwys na ’n onderwysstelsel waarin die Christelike leer* en lewensbeskouing die grondslag vorm en die nasionale of vaderlandsgerigte karakter ook beklemtoon word. Dis ’n stelsel wat reeds in die VOC*-era aan die Kaap bestaan het omdat die onderwys ten nouste aan die Nederlandse gereformeerde* kerk verbonde was. Met die permanente Britse besetting van die Kaap van 1860 af, is onderwys toenemend be­skou as ’n middel om die Nederlandse be­vol­­king te verengels (Kyk by: Verengel­sing) en Engelse waardes en -lewenswyse oor te dra. Om dit te bereik, is onder meer Skotse pre­di­kante en onderwysers ingevoer. In 1865 is selfs deur wetgewing in die Kaap­kolonie bepaal dat alle godsdiensonderrig* buite skooltyd moes plaasvind. Daar was van die kant van die Hol­landssprekende bevolking, wat die Chris­te­lik-Nasionale Onderwysbeweging onder­steun het, sterk verset hierteen. Die twee Boererepublieke het dit ook as beginsel van onderrig aanvaar.

Ná die Anglo-Boereoorlog het die CNO-beweging tot ’n groot aantal privaatskole aanleiding gegee. Later, met die oorname van die regeringsgesag deur oorwegend Afrikaners*, is dieselfde benadering in staatskole gevolg. As deel van die verset teen apartheid* is Christelik-nasionale on­der­wys toenemend beskou as ’n middel om swart onderwys te indoktrineer en die be­leid van aparte nasieskappe te bevorder. Christelik-nasionale onderwys het op drie pilare berus: die Christelike godsdiens is as inherente deel van die onderwys beskou; die reg op onderwys in eie taal, sedes, kultuur en geskiedenis is gewaarborg; en die huisgesin is as die primêre opvoeder be­skou. Dit het geïmpliseer dat die kerk* en die staat* albei ’n verantwoordelikheid het om ’n deurslaggewende bydrae tot die bevordering van die onderwys op hierdie Christelike grondslag te lewer. In die 1990’s het die Afrikaanse gereformeerde kerke al hoe meer afgesien van hierdie konsep vanweë die alte noue, en verwarrende, verbintenis van “Christelik” en “nasionaal”.

Sidebar