ETIEK VAN TEGNIEK

ETIEK VAN TEGNIEK. Tegniek is die kundige gebruikmaking van middele om ’n gewenste verandering van ’n toedrag van sake teweeg te bring. Die “etiek van tegniek” word ten nouste beïnvloed deur wat ’n mens beskou as die aard van tegniek en tegniese verandering. Hierdie beskouings vorm ’n spektrum tussen determinisme* (tegniek werk en ontwikkel outonoom volgens ’n eie, inherente logika) en sosiale konstruktiwisme (tegniek werk en ontwikkel volgens sosiale eise). Elke perspektief op hierdie spektrum word gekenmerk deur ’n wisselende mate van optimisme en pessimisme oor tegniek.

Die etiese oorweging van tegniek is meesal ’n kombinasie van twee vraagstuk­ke:

  1. Wat kan of moet mense met tegniek doen? Hier word die agentskap van die mens as vertrekpunt geneem en die invloed van tegniese inwerking op verskillende gebiede oorweeg. Dit wat moontlik is, word opgeweeg teen dit wat wenslik is. Etiese perke aan tegniese ontwikkelings word bv bepleit in die velde van bewapening en mediese kennis. Reaktief word daar gedink oor hoe aanspreeklikheid vir wangevolge bepaal en afge­dwing kan word; proaktief word besin oor die verantwoordelikheid van die mensdom voor uitdagings ten einde sekere dinge te doen (bv siektes* te beveg) en ander te voorkom (bv die uitwis­sing van die natuur (Kyk by: Ekologie en godsdiens). Die impak van tegniek word beoordeel met die oog op bewusmaking, strategiese ontwikkeling en implemente­ring van tegniek, asook politieke beleidsbepaling. Daar word besin oor die regule­ring van tegniese aktiwiteit (bv om te verseker dat ontwikkeling volhoubaar is). Aangesien mense deel van die tegniese sisteem uitmaak, is die etiek van tegniek nou verbind aan arbeidsetiek. Die regverdige verdeling van die kostes en risiko’s verbonde aan sekere tegnieke, lei tot die kwessie van vrye en ingeligte instemming tot die implementering van tegniek deur alle betrokke partye.
  2. Wat doen tegniek aan mense en die omgewing? Die outonomie van tegniek (waarvan die graad ’n omstrede punt is) as geheel of as sisteem word hier oorweeg. Tegniek vorm die mens wat dit gebruik. Die lyf en bewussyn word diensbaar gestel aan die eise van die sisteem. Die tegniese sisteem beïnvloed die vorm van sosiale, politieke en ekonomiese organisasie en optrede. Daarom die noodsaak om die etiese tendense inherent aan die tegniese sisteem te identifiseer. Globalisering* ver­groot die invloed van die kultuurindustrie en die moontlike gelykmakende uitwer­king wat die kulturele diversiteit bedreig. Die oortuiging dat tegniese ontwikkeling spontaan tot morele verbetering lei, loop sedert die 18de eeu toenemend onder fel kritiek deur.
Sidebar