ETIEK

ETIEK en moraliteit* funksioneer as wisselterme wanneer hulle gebruik word om te verwys na die universele verskynsel dat mense in hulle alledaagse lewe onderskei tussen dit wat moreel aanvaarbaar en onaanvaarbaar is – hoofsaaklik om selfsugtige gedrag van indiwidue te beperk, of groepdruk te weerstaan. In hierdie praktiese domein van besluitneming en hande­ling, onderskei ons tussen reg en verkeerd, goed en sleg, en wat respek verdien of nie. Omdat hierdie onderskeidings altyd problematies is, val ons terug op waardes*, be­ginsels*, reëls*, of oorwegings soos bv Goddelike wil, pligte, verantwoordelikhede, menseregte* of rasionaliteit om dit te regverdig. Enger verstaan, verwys etiek na die sistematiese bestudering van, of teoretiese nadenke oor, moraliteit.

Sistematies gesien, verdeel etiek as ’n veld van teoretiese ondersoek breedweg in die terreine van die normatiewe etiek en die meta-etiek. In normatiewe etiek, wat sy eie vertakkings het en ook toegepaste etiek omvat, word probeer om helderheid te kry oor praktiese lewensvrae soos bv: Hoe behoort ons te leef? Waarna mag ons streef? Wat is dit om ’n goeie mens te wees? In meta-etiek word dieperliggender vrae gestel oor bv die aard, die oorsprong en die doel van moraliteit, en of ons ooit finale sekerheid kan hê oor die morele onderskeidings wat ons tref.

Histories gesien, het verskillende raam­werke of stelsels in die etiek uitgekristalliseer wat nou aan godsdienstige of kulturele tradisies gekoppel kan word. So kan breedweg onderskei word tussen ’n Christelike (Kyk by: Etiek, Christelike), ’n Islamitiese, ’n Indiese, ’n Boeddhistiese, ’n Chinese, en ’n Joodse etiek. Hierbenewens het daar in die Westerse wêreld moderne benaderings tot etiek na vore gekom wat onder meer klem lê op die gevolge van ’n keuse (konsekwensialisme en utilitarisme), die beginsels van ’n universele rede (Kant*), of die algemene karaktertrekke van ’n goeie mens. Laasgenoemde gryp terug op en herinterpreteer die klassiek-Griekse deugde-etiek van Aristoteles. (Vir verskillende soorte etiek kyk by: Etiek, toegepaste).

Vir verdere lees: Peter Singer (red) 1991. A Companion to Ethics. Oxford: Blackwell.

 

Sidebar