LIEG / LEUEN / JOK

LIEG / LEUEN / JOK. Om te lieg (of om ’n leuen te vertel, te jok) is om ’n vals of verdraaide weergawe van die werklikheid te gee. Sowel die Ou* as die Nuwe* Testament heg ’n hoë waarde aan die waarheid* en is dikwels uitgesproke teen die vertel van leuens. Die Bybelse veroordeling van leuens het egter nie bloot te doen met die leuen as indiwiduele misleiding van een persoon deur ’n ander nie, maar is veral gemik teen die leuen as die ondermyning van onderlinge verhoudings tussen mense in ’n samelewing en waardeur mense kwaad aangedoen word. Daar is dan ook in die Ou Testament ’n opvallende voorbeeld van ’n leuen wat nie veroordeel word nie: Om hulle lewe te red (’n positiewe daad), vertel Ragab* ’n leuen (en doen dus iets negatiefs) oor twee Israelitiese verkenners se aanwesigheid in haar huis (Jos 2). In die Chris­telike tradisie was daar altyd begrip vir die feit dat daar omstandighede kan wees waar die vertel van die waarheid nie bevorderlik is vir die welsyn van ’n indiwidu of ’n groep persone nie. Daar is op een van twee maniere probeer om hierdie problematiek op te los: aan die een kant is die benade­ring om ’n wye definisie vir die leuen te gee, maar dan te bepaal dat sekere leuens (bv noodleuens waar die vertel van die waarheid ’n persoon se lewe of veiligheid kan bedreig; soms word so ’n noodleuen ook ‘n “krisiswaarheid” ge­noem) wel regverdigbaar is; aan die ander kant om ’n beperkte definisie vir die leuen te gee, met die gevolg dat nie alle vals voorstellings van die waarheid as leuens beskou word nie. Oor die algemeen word daar ook in die Christelike tradisie voorsiening gemaak vir regmatige vertroulik­heid en word veral ook ’n hoë premie ge­plaas op die handhawing van vertroulikheid in gevalle waar vertroulike inligting aan ’n persoon in sy of haar professionele hoedanigheid meegedeel word. As alge­mene reël word aanvaar dat ’n persoon wat in normale omstandighede respek vir die waarheid het, behoort te kan onderskei onder watter omstandighede dit nodig mag wees om die waarheid te verswyg of, soos Ragab, selfs ’n leuen te vertel.

 

Sidebar