PRETORIUS, ANDRIES WILHELMUS JACOBUS

PRETORIUS, ANDRIES WILHELMUS JACOBUS (1798–1853) het as “held van Bloedrivier*” ’n besondere plek in die Afri­kaner*-geskiedenis en -geskiedskrywing verwerf. As die “vader van die gelofte*”, as verdediger van die vryheid van die Natalse Voortrekkers* teen Britse imperialisme*, en as belangrikste leier in die verkryging van die oor-Vaalse Voortrekkers se onafhanklikheid in 1852, verdien hy dié ereplek.

Pretorius het as hoofkommandant van die trekgeselskap op 28 November 1838 met die veldtog teen Dingane* se Zoeloe*-mag begin. ’n Oorwinning, geoordeel teen die agtergrond van die militêre suksesse van die Zoeloe-oormag teen die Voortrek­kers sedert Februarie 1838, was twyfelagtig. Benewens sy militêre voorsorgmaatreëls het Pretorius as diep gelowige en na aanleiding van Sarel Cilliers* se prediking, vir hom versoek om ’n gelofte aan God te doen. Op 9 Desember 1838 het Cilliers die gelofte vir die eerste maal in die vorm van ’n gebed afgelê. Daarna is dit elke aand herhaal.

Die Slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838 – sover bekend die enigste Suid-Afrikaanse veldslag wat voorafgegaan is deur ’n gelofte – was ’n groot oorwinning vir die Voortrekkers*. Na aanleiding van die gelofte is dié oorwinning toegeskryf aan ’n Goddelike ingryping. Dit is as ’n wonder­werk beskou en later as sodanig herdenk.

Vir verdere lees: BJ Liebenberg 1977. Andries Pretorius in Natal. Pretoria: Acade­mica. DJ Kotze 1970. “Die wonder van Bloedrivier: Waarin is dit geleë?” in: Die Huisgenoot, 18 Desember 1970.

Sidebar