TEOLOGIESE OPLEIDING IN AFRIKA

TEOLOGIESE OPLEIDING IN AFRIKA. Van die wonderlikste en verrassendste feite van die geskiedenis, is die uitbreiding van die Christelike geloof* in Noord-Afrika gedurende die vroeë eeue van die Christen-era en, ná ’n millennium van uitdagings en terugslae, veral vanweë die invloed van Islam*, die uitbreiding van die Christelike geloof suid van die Sahara vanaf die 16de eeu.

Aleksandrië in Egipte, Noord-Afrika, van vroeg af wyd bekend vir sy biblioteek, was ook gou een van die sentrums van die Christelike geloof, die tuiste van die groot kerkvaders* en onderrigters in die teologie: Klemens* van Aleksandrië, Origines* en Atanasius*. Die Koptiese Kerk* in Egipte, wat vandag nog bestaan, het sy oorsprong hier gehad. Die Christelike geloof het al langs die noordkus van Afrika versprei, en Kartago se teologiese skool was een van die bekendstes in die wêreld van destyds. Latyn was hier die voertaal en die kerkvaders Tertullianus*, Siprianus* en Augustinus* was van die beroemde teoloë. Die eerste eeue is egter ook gekenmerk deur ernstige teologiese verskille wat tot skeurings in die kerk gelei het. Teen die 7de eeu nC is die kerk in Noord-Afrika feitlik uitgewis deur die invalle van Arabiere wat Islam* op almal afgedwing het.

Die geskiedenis van kolonialisasie*, wat begin het met die Portugese seevaarders, bring die evangelie* teen die einde van die 16de eeu na Afrika suid van die Sahara. Van teologiese opleiding in suidelike Afrika was daar lank maar min sprake, alhoewel hospitale en kerkskole ’n groot en positiewe invloed gehad het in die opleiding van die eerste geslag eie leiers van hierdie deel van Afrika. Die 19de eeu was die groot “sen­dingeeu” waarin letterlik duisende sen­delinge* na Afrika gekom het. In Suid-Afrika was daar ewe-eens herlewing, en sending* het ’n bloeitydperk beleef. Dit, en kommer oor die destydse liberale teologie wat aan studente uit Suid-Afrika in Nederland geleer is, het gelei tot die stigting van die Teologiese Kweekskool te Stellenbosch (Kyk by: Kweekskool, Teologiese: Stellenbosch) op 1 November 1859. Hier is predikante vir die NG Kerk* opgelei wat oral in suidelike Afrika diens gedoen het. Mettertyd het ander Afrikaanse gereformeerde* teologiese skole/fakulteite gevolg: ook in die 19de eeu op Burgersdorp en later Potchef­stroom vir die Gereformeerde Kerke* in Suid-Afrika, in die 20ste eeu in Pretoria vir die Nederduitsch Hervormde Kerk* van Afrika en laat in dieselfde eeu ook vir die Afrikaanse Protestantse Kerk*. Die NG Kerk het mettertyd met bykomende teologiese fakulteite in Pretoria en Bloemfontein begin. Hierdie kerke het almal afsonderlike teologiese skole vir swart en bruin lidmate geskep – by onder meer Witsieshoek, Hammanskraal, Wellington, Belhar. Dit was eers laat in die 20ste eeu dat wit, bruin en swart studente van die Afrikaanse kerke aan dieselfde gereformeerde teologiese inrigtings begin studeer het. Van die ander hoofstroomkerke in Suid-Afrika se teologiese opleiding geskied in Grahamstad (die Anglikaanse Kerk*), Pretoria (die Katolieke Kerk*), Randburg (die Presbiteriaanse Kerk*), Kaapstad (die Metodistekerk*), Ma­pumulo (die Lutherse Kerk*) en Johan­nesburg (die Apostoliese Geloofsending*).

In die algemeen gaan die teologiese opleiding in Afrika deur ’n transformasie­proses omdat dit besig is om sig los te maak van die Europese en Westerse mo­delle van teologiese opleiding. Die kerk se groei is grotendeels in die onafhanklike kerke (die Afrika-inisiatief-kerke*) waar opleiding totaal anders as by die tradisionele hoofstroomkerke geskied. Teolo­gie­se opleiding in suidelike Afrika, en die res van Afrika, het baie groot uitdagings. Dit begin by die uitdaging om kontekstueel te wees en nie bloot Westerse teologie en teologiese opleidingsmodelle na te aap nie. Afrika is aan die ontdek dat hier ’n unieke bydrae tot die verstaan van wie God is en wat God vir ons en die wêreld wil sê, ge­bore kan word. In die Afrika-konteks is daar ’n besef dat dit een van teologiese opleiding se grootste uitdagings is om teologie weer terug te gee aan “gewone” mense wat in hulle eenvoud weet hoe afhanklik hulle van God is. Hiervoor is leierskap nodig, en hierdie leierskap moet opgelei word. Teolo­giese opleiding kan nooit losgemaak word van die kerk* én van die nood van die wêreld nie. Teologiese op­lei­ding moet “teo­logie doen” in ’n proses van aktiewe en soekende gerigtheid en betrokkenheid by God se sorg en uitreik na ’n gebroke wêreld. Dit is dus ’n tipe opleiding wat gedra moet word deur ’n bepaalde spiritualiteit* waar geloof en lewe geïntegreer is. Dit is ’n opleiding wat nooit net teoreties is nie, maar ook nooit sonder teorie kan plaasvind nie. Dit vind plaas in die kerk op pad na die wêreld. Die oomblik wat dit in die kerk of by teoloë bly, begin dit sterf!

Onder die Protestantse opleidinginstellings in Afrika (buite Suid-Afrika), tel die volgende:

Die Protestantse Universiteit van die Kongo (gestig 1959)

Die Protestantse Fakulteit van Teologie van Yaoundé (gestig 1962)

Die Protestantse Teologiese Instelling van Porto Novo in Benin (gestig 1920)

Die Lutherse Teologiese Instelling van Meiganga (gestig 1995)

Die Presbiteriaanse Teologiese Oplei­ding­sentrum van Kumba in Kameroen (ge­stig 1898)

Die Baptiste Teologiese Instelling van Ndiki in Kameroen (gestig 1997)

Die Protestantse Teologiese Instelling van Ndoungué in Kameroen

Die Teologiese Instituut van Bibia in Kameroen (Presbiteriaans)

Die Protestantse Fakulteit van Butare in Rwanda (gestig 1990)

Die Presbiteriaanse Universiteit van Afrika in Kigali, Rwanda (UPAK)

Die Protestantse Fakulteit van Teologie van die Great Lakes Free University in Goma (Die Demokratiese Republiek van die Kongo)

Die Protestantse Fakulteit van Teologie in Mansimou (CongoBrazzaville)

Die Evangeliese Fakulteit van Teologie van Kameroen (gestig 1997).

Die Bangui Evangeliese Skool van Teolo­gie in die Sentraal Afrikaanse Republiek (gestig 1977).

Justo Mwake Theological College, Lusaka, Zambië (gereformeerd)

Murray Theological Seminary, Morgen­ster, Zimbabwe (gestig 1925) (gereformeerd)

Theological College by die Universiteit van Malawi, Zomba (gestig 1977) (gereformeerd)

Nkhoma Institute for Continuing Theo­logical Training (Nifcott), Nkhoma, Malawi (gestig 1993) (gereformeerd)

Hefsiba Teologiese Skool, Angónia-Tete, Mosambiek (gestig 1994) (gereformeerd)

Namibia Evangelical Theological Seminary (NETS), Windhoek, Namibië (ge­stig 1991) (evangelies-gereformeerd)

Vir verdere lees: P Falk 1979. The Growth of the Church in Africa. Grand Rapids: Zondervan. T Gatwa 2003. “Theological Education in Africa: What Prospects for Sharing Knowledge?” in: Exchange 32:2003. HJ Hendriks 2004. Studying Congregations in Africa. Wellington: Lux Verbi.BM. World Christian Database by: http://worldchristiandatabase.org/wcd                 HJ Hendriks

Sidebar