VEREENIGDE OOST-INDISCHE COM­PAGNIE (VOC)

VEREENIGDE OOST-INDISCHE COM­PAGNIE (VOC) is in Maart 1602 gestig en was die eerste groot multinasionale handelsmaatskappy ter wêreld. Volgens die oktrooi wat die Nederlandse State-Generaal aan die maatskappy verleen het, het die VOC se oktrooigebied van die Kaap die Goeie Hoop in die weste tot by die Straat van Magelaan in die ooste gestrek. Binne hierdie gebied het die VOC nie alleen die reg verkry om handel te dryf nie, maar het dit ook alle owerheids-, regs- en godsdiensfunksies namens die Nederlandse regering behartig en gereël. Drie Hollandse stede was lid van die VOC en het die reg gehad om seereise na Indië te onderneem: Am­sterdam, Rotterdam en Delft; twee Wes­friese stede: Hoorn en Enkhuizen en een Zeeuwse stad, Middelburg. Dié ses plekke het sewentien persone afgevaardig om die bestuur van die VOC te vorm, en hulle het as die Here XVII bekend gestaan.

Om die verhouding tussen die VOC en die kerk* te begryp, moet in gedagte gehou word dat Nederland ná die afwerping van Spaanse oorheersing, ’n “gereformeerde teokrasie” was met die staat wat die gereformeerde kerk ondersteun het deur kerk­geboue te voorsien en predikante* te besoldig. Die kerk, op sy beurt, het openbare norme en waardes in stand gehou en openbare dienste gelewer, soos doop*, huwelike* en begrafnisse*, openbare prediking*, bid- en dankdae, en diakonale bystand aan sorgbehoewendes. Omdat die VOC in sy oktrooi­gebied die verteenwoordiger van die Neder­landse staat was, het dieselfde verhouding tussen Kompanjie en kerk dáár bestaan as tussen staat en kerk in Neder­land.

Die VOC was in eerste instansie ’n handelsliggaam, en dit is daarom begryplik dat geestelike belange soms diensbaar gemaak is aan stoflike oorwegings. Nogtans het die Kompanjie sy plig teenoor die kerk getrou nagekom en het besuinigingsoorwegings selde ’n rol gespeel wanneer die behoeftes van die kerk ter sprake was. In die loop van byna 200 jaar ná 1602 is ongeveer 700 predikante na Asië en Afrika uitgestuur. Gedurende die 130 jaar tussen 1665 en 1795 is ses gemeentes aan die Kaap gestig, naamlik Kaapstad (1665), Stellenbosch (1686), Drakenstein (1691), Waveren (1743), Swart­land (1745) en Graaff-Reinet (1792). Hierdie ses gemeentes is gedurende bg tydperk deur 44 predikante bedien.

Vir verdere lees: SP Engelbrecht 1952. Die Kaapse predikante van die sewentiende en agtiende eeu. Kaapstad en Pretoria: HAUM-JH de Bussy. BJ Odendaal 1957. Die kerklike betrekkinge tussen Suid-Afrika en Neder­land (1652–1952) veral met betrekking tot die Ned Geref Kerk. Franeker: T Wever.

 

Sidebar