TEOLOGIESE OPLEIDING: FAKULTEIT TEOLOGIE, UNIVERSITEIT STELLENBOSCH

Op 1 November 1859 is die ou Drosdy-gebou aan die bokant van Dorpstraat in Stellenbosch amptelik as ‘n plek vir teologiese opleiding geopen. Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk (NGK) is tot op daardie stadium meestal in Nederland opgelei. Daar was egter ‘n groeiende gevoel dat uitbreidings in die kerk plaaslike teologiese opleiding regverdig, en die wantroue teenoor die invloed van die sogenaamde “liberale teologie” in Nederland het ook ‘n rol gespeel om die aandrang op teologiese opleiding in Suid-Afrika te versterk. Die eerste twee professore aan die Teologiese Seminarium (of Kweekskool) was Prof John Murray (die broer van die bekende Andrew Murray) en Prof Nicolaas Hofmeyr. Murray en Hofmeyr sou saam met Johannes Neethling, ‘n predikant van die NG Kerk Stellenbosch, verder ‘n reuse bydrae lewer tot die stigting van verskeie onderwys-instellinge op Stellenbosch.

In Mei 2016 word Johannes du Plessis as sewende hoogleraar aan die fakulteit bevestig (die vorige 6 was – naas Murray en Hofmeyr – Proff JI Marais, PJG de Vos, CFJ Müller en AA Moorrees). Du Plessis het die blad Het Zoeklicht in 1923 begin en die gedagte van dié tydskrif was om ‘n ondersoekende lig op teologiese sake te laat val. Sy kollega, Prof EE van Rooyen (wat in 1919 beroep is, en Ou Testament en Apologetiek doseer het) was sterk krities op die rigting wat Du Plessis ingeslaan het, en hy was instrumenteel om ‘n nuwe blad, Die Ou Paaie, te begin wat ‘n teenstem laat hoor het. Ook lede van die kuratorium was bekommerd oor Du Plessis se Skrifbeskouing en sy aanvaarding van die evolusieleer. Die gevolg was dat Du Plessis in 1928 van “onregsinnigheid” aangekla is. So begin die uitgerekte “Du Plessis-saak” wat ook in die openbare pers heelwat aandag getrek het. Hoewel die ring aanvanklik Du Plessis van die klagtes vrygespreek het, word hy by ‘n buitengewone sinodesitting skuldig bevind. Desnieteenstaande dat daar ook steun vir Du Plessis onder die studente en kollegas was, gee hy in Maart 1930 sy laaste lesing. Du Plessis sou egter hierna die kerk dagvaar en in Januarie 1932 beslis die hof in sy guns, maar hy het nie weer by die Kweekskool klas gegee nie, en is in 1935 oorlede.

In die nadraai van die Du Plessis-saak het ‘n tipe konfessionele (of konfessionalistiese) Calvinisme ‘n groter houvas begin kry. Hiervolgens moes ‘n sekere verstaan van die Calvinisme en die belydenisskrifte as bolwerk dien teen wat as gevaarlike “ismes” beskou is (soos die modernisme, die liberalisme, die Rooms-Katolisisme, en die kommunisme). Die gevolg was dat daar nie vir kritiese en ondersoekende denke veel plek gelaat is nie. Prof BB Keet, wat in 1919 beroep is, sou egter ‘n ander rigting inslaan as sy kollegas. Hy was meer ekumenies ingestel, met ‘n openheid vir nuwere rigtinge in die teologie. Keet sou later bekend word vir sy kritiese stem teen die Bybelse regverdige van apartheid. Sy boek Suid-Afrika – Waarheen?, wat in 1956 gepubliseer is, het in die verband ‘n storm ontketen. Sy kollegas Prof GBA Gerdener (wat eiesoortige ontwikkeling voorgestaan het, maar nie van die woord “apartheid” gehou het nie) en Prof FJM Potgieter (wat apartheid teologies regverdig het) het Keet se boek krities geresenseer. Prof Keet het in 1959, die jaar van die Kweekskool se eeufeesvieringe, demissie ontvang. In 1963 word die Teologiese Seminarium ‘n fakulteit aan die Universiteit van Stellenbosch.

Die oud-studente en dosente aan die Kweekskool sou deur die jare behoorlik hulle merk op die Suid-Afrikaanse kerklike en sosio-politieke gebied laat. Onder die studente tel DF Malan, wat in 1948 eerste minister geword het en wie se naam met die beleid van apartheid geassosieer word, asook Beyers Naudé, wat in 1963 uit die NG Kerk getree het en ‘n groot rol in die stryd teen apartheid gespeel het. Vandag heet een van die sentra aan die fakulteit die Beyers Naudé Sentrum vir Publieke Teologie. In 1990 het Prof Willie Jonker ook aandag getrek toe hy by die Rustenberg-kerkeberaad om verskoning vir apartheid gevra het, en sy skuldbelydenis deur die Anglikaanse aartsbiskop Desmond Tutu aanvaar is.

Die tydperk na 1990 is deur groeiende internasionalisering op akademiese gebied gekenmerk en vandag geniet die fakulteit wye internasionale erkenning. Oudstudente van die fakulteit soos Vincent Brümmer, Wentzel van Huyssteen en Dirkie Smit is ondermeer as professore by gesiene oorsese teologiese instellings aangestel. ‘n Belangrike mylpaal in die geskiedenis van die fakulteit was toe daar in 2000 ‘n ooreenkoms met die Verenigende Gereformeerde Kerk van Suider-Afrika (VGKSA) gesluit is waarvolgens studente van dié kerk voortaan op Stellenbosch opgelei sou word. Kort daarna (in 2002) het die Uniting Presbyterian Church of South Africa (UPCSA) ook ‘n soortgelyke besluit geneem. Die Anglican Church of Southern Africa (sedert 2012) en die Volkskerk van Afrika (sedert 2016) erken ook die opleiding binne die fakulteit. Vandag kan die fakulteit met sy gereformeerde wortels tereg as ‘n ekumeniese fakulteit beskou word. Daar is ook ‘n sterk fokus op Afrikanisering binne die fakulteit, en heelwat van die nagraadse studente kom uit die res van Afrika.

In 2009 het die fakulteit sy 150jarige bestaan feestelike gevier. Ten tye van dié vieringe was Prof Elna Mouton die dekaan. Sy is opgevolg deur Prof Nico Koopman, wat tans die Vise-Rektor vir Personeel, Transformasie en Sosiale Impak aan die Universiteit Stellenbosch is. In 2017 is Reggie Nel as nuwe dekaan aangestel, nadat Prof Hendrik Bosman as dekaan waargeneem het. Binne die universiteitswese en breër kerklike en publieke lewe het Prof Russel Botman, wat in 2000 van die Universiteit van Wes-Kaapland by die fakulteit aangesluit het, ook diep spore getrap. Ten tye van sy skielike dood het Botman as Rektor en Vise-kanselier van die Universiteit Stellenbosch gedien.

Dit is deel van die fakulteit se visie om diversiteit te vier en om die kerk en samelewing deur uitnemende teologiese navorsing en professionele opleiding te dien.

Bronne:

Coertzen, P 2009, Teologie Stellenbosch 150+: Die verhaal van teologiese opleiding op Stellenbosch – die mense en die geboue. Wellington: Bybel-media
Ferreira, IL 1969, Die Teologiese Seminarium van Stellenbosch 1858-1959. Kaapstad: NG Kerk-Uitgewers.

Sidebar